Ca min go “Êvara înê ye, heft nanan belav bike. Bila têkeve ber qeza û belayan”. Nan baş e. Min heft nan dan heft malan.

Gava dibêjin nan, ez tim bêriya nanê tenûrê dikim. Mala kalikê min, maleke mezin bû, car caran ger mêvan pir bûna, wê gavê ji bajêr nanê firnê dianîn. Xalekî me hebû; digot 'Ka ew kevaniyên berê. Welle ji bo ez têr bibim hewce ye ez nanê firnê têxim nav nanê tenurê.' Nanê bajêr ê firnê wek nên nedihesiband, wek xwarinekê hesab dikir.

nanê tîrê

Ez divê bêjim; mesela nanê tîrê jî, li ser sêlê lê dixin. Bi îsotên biraştî re, bi bacanliyan re derman e ew nan. Gava jin forsa xwe davêjin hev an jî wexta pesnê hinekan didin dibêjin; “welle nanê ku ew lê dixê wek pelê cixarê tenik e.” Wê rojê jî civata jinan geriyabû. Dîsa bahsa tenikbûna nên bû û xaltika min tew pê qayîl nebû û go “tew bûka min wek pelê sîrê tenik lê dixe.” Li vê herêmê peyveke werê heye, dibêjin: “Derîkî li mala xwe jî xwe li ser meriv digrin; li mala meriv jî xwe li ser meriv digrin.” Mixabin 😊

tirnaxlî

Perxudres jî van rojan li ser xwarinê dinivîse. Di nivîseke xwe de behsa nanê Diyarbekirê kiribû lê bi min nanê Diyarbekirê nikare bigîhê yê Ûrfayê . Ew nanê wan î lawaş çer tenik e ya û yê ku jê re dibêjin ‘tirnaxlî’ jî gelekî xweş e. Ez gava ji xêynî Riha û Wêranşarê cîger û kebaban dixwim wekî ku min nexwaribe. Ji ber ku li cihên din nanê di ber de didin qalind e û ne li gorî kebaban e bi min. Ceger û kebabê Ûrfaliyan, ji ber nanê wan jî deng vedaye bêguman.

cîger

Ama yanî îro dema tu li Qoser û Mêrdînê dinêrî, her der bûye ‘Diyarbakır Ekmek Fırını’. Li Qoserê xelk piranî Nanê Carbekirê tercîh dike. Şikl û qalindbûna nanê Carbekirê  bi min ne pir fewqelade ye. Le diyar e xelk jê hez dike.

Ev wêne firna mehella me ya 'lüx diyarbakır fırını' ye. Li ser hesabê wan ê Facêbookê hatiye girtin.

Nan li cem me qiymetli ye pir; mîsal em ji hev re dibêjin “ez ê îro nanekî bidim te”. Yanî navrojek an jî şîvek ez ê ismarlamîşî te bikim.

Nan, nan, nan… Ez bi xwe nanê tisi pir naxwim; bixwim jî ji bo sihhetê, yê neqeşartî (tam buğday) dixwim. Ez tawsiyeyî derdora xwe jî dikim lê kes zû bi zû dev ji wî nanê spî yê wekî kitana dayikê bernade.

Îro 8ê adarê ye, sloganek li qafê min dizivîre ‘jin, nan, azadî ’. 😊 Hevalên jin, ez we maç dikim.

Slav û hurmet.

Li Dêrikê.

Ez ê îro behsa şahiyên me bikim, bê ka em di şahiyan de çi dixwin, çi vedixwin. Wekî hûn dizanin li Mêrdînê gelek milet bi hev re dijîn, Ereb, Suryanî, Kurd… Li gorî çandê, xwarinên ku di şahî û dawetan de tên xwarin jî diguherin helbet. Ev demek e min dixwest nivîsekê binivîsim. Axir bû qismet, hefteyên çûyî ez çûm du şêraniyên ji hev cuda û ez ê ji we re behsa van bikim. Em ji nîşanê re dibêjin şêranî, ji ber ku gava du kes dibin destgirtî, şêranî tê xwarin, navê wê jî werê maye..

Pêşî bi şahîyeke şuxlê bajariya dest pê bikim. Haa, ewilî vê bêjim em ji kê re dibên bajarî; yên ku di çanda ‘Ereban de mane û wê kulturê rahiştine ,em ji wan re dibêjin ‘Bajarî’.
Li otelekê şêraniya hevalên me Seda&Gürkan hebû. Em jî mêvanên wan bûn, her du malbat jî bi kêf û çoş bûn, pir xweş derbas bû. Hevalan ba mervên xwe yên pir nêzik û çend hevalên xwe kiribûn. Yanî pir zêde kes tinebûn. Ez vê bi taybetî dibêjim, ji ber ku ev ji bo qaliteya xwarinê girîng e. Bifikirin; xwarina ku ji sed kesî re çêdibe li kû, ya ku ji hezar kesî re çêdibe li kû. Ji bo kesên profesyonel; çêkirina wan wek hev e. Lê heke aşpêj ne profesyonel be, ev miheqeq tesîrê li ser qalîte û tehma xwarinê dike. Ka me çi xwar, ez behsa wê bikim? Çi li ser maseya me hebû gava em çûn?
Şêraniya wan li oteleke li Mêrdîna kevn bû. Gava em çûn seleteyek li ser maseyê bû û hêj neçilmisî bû, diyar bû ku nû danîbûn ser masê. Tiştên vexwarinê jî li ser maseyan hebûn. Pêşî şorbeya nîskan, yanî şorbeya Kurdî serwîs kirin. Derve sar bû û em ji derve hatibûn. Hundirê me cemidîbû, derman bû haaa… Hîn dûkela wê li ser bû. Bi rastî min bawer nedikir ku xwarin ewqas xweş bin. Tehm û lezeta wan li cih bû. Min kevcî li Şorbê xist, tehma wê xweş bû, di carekê de min vexwar. Piştî şorbeyê, tebaxeke ku 4 çeşîd xwarin tê de hebûn hate ber me. Çi tê de bû; heşûya Mêrdîniyan, Guwec, Iroq û Sembûsek. Her çar xwarin jî, ji bo Ereban pir bi qiymet in û ji bo şêraniya xwe jî ev hilbijartibûn. Heger hûn nizanibin van xwarinan çi ne, bi çi tên çêkirin ez bi kurtasî bejim;
- Heşû; birinca goşt û baharat tê de ye, -Iroq kutilkê me yê sorkirî ye, -Sembûsek wek patîleya me ye û -Guwec jî tirşika bi goşt e 😊 Neheqiyê li wan nekim; ekla xwarinan giş li cih bû, dest û milên wan sax bin. Piştî xwarinê jî paste û çerez îkram kirin. Şêraniya wan paste bû.





Le îja berrîvanî û gundiyên me çer dikin di şahiyan de? Şahiya dudiyan a ku ez çûm jî li gundekî Dêrikê bû, 2 birayên hev, qîz û lawên xwe berdêlî dabûn hev, bûbûn taloqê(dünür) hevdû. Li van deran ji bo şahiyan, xelk li gorî hebûna xwe, an ‘elok û mirîşkan, an jî kar û berxan şerjê dike. Em çûn niqre/sîtil li ser bûn, goştê ‘elokan keliyabû û dikira bilxura xwe pê dakirana. Axir ez giham ser û min çend fotograf girtin. Li ber jî tirşika fasûliyên hişk çêkiribûn. Ji ber ku zivistan e; bi ya min tirşika fasuliyan tercîheke pir baş e. Xwarin çêbû, xistin meshefan û çû ber mêvanan. Gelek hevalên min ên ji bajarên din belkî nizanibin, ez vê jî bêjim li hêla me xwarin di meshefan de tên serwîskirin û xwarin.




Zilam û pîrek li cem hev naxwin û ji hev cuda rûdinin. Sifreyeke mezin hat raxistin. Kevaniya malê xwarin çêkiribûn; ne xerab bû. Diyar bû ku heta niha ji ewqas însanan re di carekê de xwarin çênekiribû. Dîsa jî baş bû, desten wê sax bin. Piştî xwarinê peqlawe îkram kirin. Şêraniya wan jî peqlewe bû yanî.


Berê di şêranîyan de xelk, biskuwît û loqim dixwarin û di sitîlan şerbet çêdibû. Bi min ev ‘edet xweştir bû. Tiştên berê orjînaltir in. Ji şêraniya ca min û bavê min gelek fotograf hene. Her ku ez li wan fotografan dimeyzînim xweziya xwe bi wê demê tînim. Di qedehên wan de Şerbeta gulan hebû. Belkî em dîsa vegerin wan ‘edetan, kî çi zane ...
Xwedê xwarinên her du cihan jî, di ber qeza û belayan de bixe. Xwedê miradê keç û xortên dergîstî bike û aqûbet li serê aziban be jî.
Bimînin di xêr û xweşiyê de…

 Piştî rêwîtiyeke 5 saetan ez gîham otogara Entabê.

Otogara Entabê û Fistiqên Navdar

 Keçika ku li gorî emrê xwe zêde maqyaj li xwe kiribû, pirsên ca xwe yên Kurdî hertim Tirkî lê vedigerand.
 Dikandarê li hundirê otogarê, pirsên wê dayika kitan-spî hertim bê dilê xwe û Tirkî lê vedigerand. Wekî ku ji zanebûna Kurdî adiz bû.
 Çar zilaman çay xwest ji çaycî, her çar jî şekir nediavêtin çayê. gotin; “4 heb bi 5 lîre nabe?” mîlyonekî hûr li cem wan tinebû. Çaycî madê xwe tirş kir, got: “Ez çay difroşim, şekir jî li ber didim. Bi şekir an jî bê şekir kêfa we” û ew milyonek xwe jî ji wan sitend.

Min xwest ji sînorê Mêrdînê derkevim, li bajarekî din hebkî hilma xwe derxim lê li cihê ku ez çûm jî min dîsa tim çavê xwe li tiştekî ji me, ji axa me digerand.

Çavên min tiştek ji me nedît, guhê min jî seh nekirin lê zikê min kêf kir. Min têra xwe xwar û vexwar. Ez ê di sê beşan de qala xwarinên ku min xwar bikim. Taştê, firavîn, şîv.
Axir her du rojên ku ez li wir bûm, dinya xweş bû, fenanî biharê bû û serma tine bû.
 Gava mesele ger û gezmax be, ez nikarim bê xwarin bikim, hewce ye bi xwarinên xweş zikê min jî geş bibe. Gava ez giham Entabê şev bû, ez rasterast derbasî mala hevala xwe bûm. Bi malbata xwe re dijî. Em rûniştin, me li hev pirsî. Berî ku em rakevin ca wê ji hevala min pirsî: “keçika min, sibê ji bo taştê ti plana we heye an na? Heger em ê bi hev re li malê bixwin ez ê nokan têxim avê.” Ez şaş mam; nok û taştê. Hevala min go: “Em qet bê nok taştê naxwin diya min ji bo wê pirsî.” Lê ji bo taştê cîh eyar kiribû, sibehê em çûn pastaxaneyeke bi navê ORKİDE.

Menuya Orkide

Nav hefteyê bû le dîsa jî qelebalix bû, bi min ev têsîra tehtîla somestirê bû. Gelek kes bi malbatî hatibûn lê yên tene hatibûn jî û yên bi hevalên xwe re hatibûn jî hebû. Me taştê xwest û hevala min li ber taştê qatmer jî xwest. Min qet qatmer nexwaribû heya wê gavê. Go: “Xelkên derve qatmer wek şêranî dixwin lê em piranî di taştê de dixwin.” Ya rast; qatmer bi tena serê xwe hêja bû ku ez ji Mêrdînê herim heya Entabê.


 Cara yekem bû min dixwar û gava min xist devê xwe, min xwest ji bilî tehma qatmerê tiştekî din hîs nekim. Min çavên xwe girtin û guhên xwe jî ji dengen derdora xwe re girtin. Heyat bû, nayê tarîfkirin. Cihê ku me lê xwar, mitbaxa wê ne vekirî bû.

 (Ev vîdeo li cihê ku ez ê li jêr behs bikim û me lê taştê xwar nehat kişandin. Çimkî mitfaxa wir ne vekirîbû. Min ev vîdeo li mekanekî din girt.)

Sankî mêrik bi hevîr û fistiqan re dansê dike û ew qatmer bi wî awayî tê ber me. Ji bîr nekim û bibêjim; rûnê nivîşk jî ji bo tehma Qatmer gelek muhîm e. Bi xêra rûnê nivîşk, qatmer di devê meriv de dihele.



Min nexwest neheqî li qatmerê bikim û ewilî behsa wê kir lê îja taştê jî taştê bû haa... Heya nan nû ji firinê derketibû û dûxana wê hê li ser bû. Cûreyên taştê giş hebûn. Meriv ji tehma wan têr nedibû. Qalîteyên wan gelek baş bûn.

 Lê çi ferqa taştêya Entabê û ya me hebû? Ez bêjim; nok û fasûlî. Hevala min go: “Em li malê jî ji bo taştê vê hazir dikin” Got: “Nokê me ne di nav avê de, lê ên vir bi saetan di biharê de dimîne û dinermije. Loma jî tehma nokên derve ji yên li malê xweştir e.” Bi baharatan jî xweş kiribûn; simaka hûr, kîşnîş û îsota sor a hûr lê kiribûn. Zeyt bikar anîbûn û ev tenê ji bo kêfa min jê re were bes bû. Zeyt heyat e. Fasûliyên wan ên hişk, ne ew ên ku em dikin tirşik in, cûreyek din in. Ew fasûlî kiribûn mezeyeke xweş. Haaa, ji bîr nekim ne fistiqên wan ên meşhûr lê gûz di mezeyan de hebûn. Gûz xistibûn nav zeytûnan jî. Tehma gûzan jî wekî wan gûzan bûn ku hîn derveyî wan şîn e, meriv ji dar dike û dixwe. Dara gûzan a li bexçeyê mala kalikê min anî bîra min. Gava me ew gûzên şîn dixwar destê me jî wekî ku em hinne bikin sor dibû. Ax xwezî bi wan rojan ... Welhasil, waxta ku mesele xwarin be, Entabî ji heq tên der, min ev fêm kir.

Le îja me ji bo ev taştêya hêja çiqas pere dan? Ev jî fîşa wê ye.

Rast e buha ye piçekî lê hêja bû. Yanî gava hevalên meriv werin û mirov wan bibe vê pastexaneyê, ji ber fedî nake. Mirov dikare bi ken û kêfxweşî û bi xizmeta baş a personelên wan demeke xweş derbas dike. Dest û keda wan sax be..


Wê nivîsên min ên li ser Entabê dewam bikin.. Li bendê bin..

Îro ez ê behsa fêkiyên(sebzeyên) hişkkirî û dolmeyên ( Li cem me ji dolmeyan re dibêjin Kortik an Kodik) me yên navdar bikim. Li herêma me ji qittî bigrin heya şelengoyan , bacan, îsot, pîvaz, dolme(kundir); tiştên ku hundirê wan vedibin giş tên dagirtin.

Le îja fêkiyê hişkkirî çi ye? Ew ji ku derket? Çima fêkî tên hişkkirin? Zemanên berê fêkiyên havînê, ji bo ku zivistanê jî bên xwarin an jî bikaranîn dihatin hişkkirin. Ew tava deşte ya tûj, hişkkirinê hêsan dikir, hê jî dike. Fêkî ji bo tirşikê dihatin hûr kirin, li ser sîniyan radixistin û li ber tavê ew hişk dikirin. An jî ji bo dolmeyan dihatin vekirin, bi benikan dihatin dardekirin û dîsa li ber tavê dihat hişk kirin.

Ev berê seba tinebûnê bû le êdî ew tehma wan ketiye bin zimanê me û em nikarin devjê berdin. Hê jî em hişk dikin û em bi kêf dixwin. Ji bo kesên nikarin bi xwe hişk bikin, li ser internetê jî malperên ku fêkiyên hişkkirî difroşin hene. Min li çend malperan mêze kir, yek ji wan jî www.yerli.market/ e. Siteyek kêrhatî û ewle dixuye. Benikên 50 heb bacanên (yên reş) hişk di vê malperê de 15 lîreyan, 50 hebên îsotan jî bi 20 lîreyan e. Diya min dibêje; dinya bûye rihetî :)

Gava li zaningehê bûm, car carna hesreta xwarinên diya min dida dilê min. Rojek min dît, li Komageneyê (bi Ecînê [çiğköfte] xwe navdar e), dolmeyên hişk (ên dagirtî) tên firotin, min go ez bicerribînim;helbet tahma wan ne wekî yên malê bû le dîsa jî li gorî yên hazir ne xirab bûn, belkî em xwendekar bûn û ji tinebûnê bi min xweş hatibû, nizanim. Li Komageneyê 250 gramê îsot û bacanên hişk ên dagirtî jî bi 7 lîre û nîvan e. Heçiyê dixwzin biceribînin, bila haya wan jê hebe.


Ka em vegerin ser meseleya xwe. Em çi hişk dikin? Mîsal; bacanênreş, îsot, kundir(kabak), fasolêşîn,bamî. Dolmeyan em qet bê simak çênakin, li cîhên din çilo ye nizanim lê li ba me simaqa hebî dikeve nav gelek xwarinan û jinên me pir ji tirşayiyê hez dikin.

Baş e; me ewqas behsa hişkkirinê kir; vêga ez ê tarîfa dolmeyên hişkkirî bidi we û dilên we xweş bikim xwendevanên ezîz.

Melzeme:

• birinc
• goştêsor
• fêkîyên hişkkirî
• li gorî daxwazê lehane, pel
• birinc
• bexdenûs
• îsotê şîn
• bacanê sor
• îsota hûr
• ava bacanan
• pîvaz
• sîr
• simaqahebî
• xwê
• zeyt ( bi xwe ya zeytûnan bikar tînim)

Ji Bo Meraqliyên Wê

Patîleyên Kurdî